رده بندي علمي انواع سنگهاي تزئيني و نما

سنگهاي مناسب جهت توليد سنگ نما و تزئيني تحت عناوين كلي زير طبقه بندي مي شوند:
الف ـ سنگهاي رسوبي
● كنگلومراها و ماسه سنگها
كنگلومراها در صورتي كه به صورت لايه اي ضخيم باشند و به طور كامل نيز سيماني شده باشند، امكان دارد كه به عنوان سنگهاي تزئيني بسيار جالبي مورد استفاده قرار گيرند. در صورتي كه عناصر كنگلومراها از قطعات آهكي بوده و زمينه سيماني آنها نيز آهكي باشد و بين رنگ قطعات و سيمان زمينه تباين مناسبي وجود داشته باشد، اين گونه كنگلومراها ايده آل تر خواهند بود. در صورتي كه عناصر اصلي سنگهاي مزبور داراي كيفيت و خواص متفاوت باشند (مثلاً برخي عناصر سيليسي و برخي نيز آهكي باشند و يا عناصر سازنده سيليسي و زمينه يا سيمان آهكي باشد)، عمل برش با اشكالاتي مواجه خواهد بود.
ماسه سنگها نيز در صورتي كه ضخيم لايه باشند و عناصر آنها آهكي بوده و يا توسط سيمان آهكي كاملاً به يكديگر سيماني شده باشند، احتمالاً به صورت يك سنگ ساختماني قابليت كاربرد دارند. اين چنين سنگهايي به ويژه به صورت مالن به كار مي آيند.
● سنگهاي آهكي يا دولوميتي
سنگهاي آهكي عمده سنگهاي ساختماني و تزئيني را تشكيل مي دهند. خصوصيات بارز آنها به طور خلاصه عبارتند از: سختي مناسب، قابليت ساب و برش بالا، تنوع رنگها، مقاومت خوب، قابليت استخراج آسان.
● تراورتن (Travertine)
تراورتن ها محصول چشمه هاي آهك ساز قديمي هستند. از بين آنها، تراورتن هاي سفيد كه رگه هاي رنگي و خلل و فرج يكنواخت داشته باشند، از مرغوبيت بيشتري برخوردارند. تراورتن هاي كرم رنگ كه ناشي از وجود رنگينه هاي (Pigments) پراكنده اكسيد آهن در متن سنگ مي باشند، از مرغوبيت كمتري برخورداند. تراورتن هاي رنگي كه بر حسب درصد آلودگي به رنگينه هاي اكسيد آهن به رنگهاي قرمز، گردويي، ليمويي و غيره ديده شوند و داراي نقشهايي كه ناشي از اختلاف ميزان آلودگي اكسيدآهن در لايه هاي مختلف تراورتن مي باشد، ظاهر بسيار زيبا و جذابي دارند. به طور كلي، در بازارهاي جهاني، تراورتن هاي رنگي در شرايط فعلي داراي قيمت و بازار مناسبي مي باشند.تراورتن به دليل داشتن مقاومت قابل قبول، برش
پذيري و صيقل پذيري ايده آل، شرايط استخراج ايده آل، زيبايي ظاهر، وجود تخلخل جهت چسبيدن كامل به ملات و خصوصاً ارزان بودن نسبت به ساير سنگها، از جمله پرمصرف ترين سنگهاي ساختماني به شمار مي رود.
● مرمر (Marble)
مرمرها نيز نظير تراورتن در نتيجه عملكرد چشمه هاي آبگرم آهك ساز، به وجود مي آيند. معمولاً مرمر به صورت لايه هايي در ميان لايه هاي تراورتن ديده مي شود. در فرايند عملكرد چشمه هاي آبگرم، اگر افت دماي آب كند باشد، آراگونيت و اگر افت دما به تندي صورت گيرد، تراورتن تشكيل مي گردد. در ايران به سنگي كه از آراگونيت حاصل مي شود، مرمر گفته مي شود كه نام تجاري انواع رنگي آن انيكس مي باشد. مرمر حاوي رنگهاي سبز، ليمويي، زرد و غيره است كه پس از سايش به صورت يك سنگ تزئيني لوكس جلوه مي كند. * زمينه هاي مصرفي عمده مرمر عبارتند از پوشش ديوار سرويسهاي لوكس، دكوراسيون داخلي ساختمان، مجسمه سازي و ميزهاي سنگي.
در ايران معادن اسفند و تلنگويه سيرجان، ده رستم كرمان، آب باريك، ،زرشهر، عباس آباد جلفا و چند معدن ديگر از جمله معادن بالقوه در كشور مي باشند. در حال حاضر دورك يا بورق و سفيدكوه استان يزد و معدن موته، به صورت فعال مورد
بهره برداري قرار دارند.
ب- سنگهاي آذرين
● گرانيت ها (Granite)
گرانيت ها از جمله سنگ هاي آذرين هستند كه در دهه های اخيردر بازارهاي جهاني به عنوان يك سنگ تزئيني لوكس و گران قيمت مطرح گرديده اند. اين نوع سنگها از نظر سختي زياد، شفافيت و زيبايي خيره كننده حائز اهميت مي باشند. گرانيت هايي كه فاقد آثار آلتراسيون بوده و تحت تأثير پديده هاي تكتونيكي و به ويژه ميكروتكتونيك قرار نگرفته، و نيز به لحاظ رنگ جذابيت لازم را داشته باشند، به عنوان سنگهاي تزئيني و نما مطرح هستند. لازم به توضيح است كه برش و سايش گرانيت ها، در مقايسه با سنگهاي آهكي بسيار مشكل تر و هزينه برتر بوده، به طوري كه فقط ديسكها و سنگ سابهاي ويژه قادر به برش و سايش آنها مي باشند.
گرانيت هاي روشن ، قرمز و صورتي، به دليل رنگ خود بسيار با ارزش هستند. گرانيت هاي قرمز ناحيه خوي در آذربايجان غربي، نمونه بارز اين نوع از گرانيت ها مي باشند. گرانيت هاي خاكستري رنگ، بر حسب درجه تيرگي و روشني و اندازه دانه ها (كانيها)، داراي مرغوبيت متغيري هستند. گرانيت هاي شيركوه در يزد و الوند در همدان داراي طيف گسترده اي از انواع گرانيت ها، با رنگها و بافتهاي مختلف هستند.
● ريوليت ها
در صورتي كه ريوليت ها داراي درصد كوارتز نسبتاً كمتري باشند و فلدسپاتهاي پتاسيك صورتي رنگ در آنها ديده شوند، مطلوب تر بوده و ظاهر ص ورتي زيبايي خواهند داشت. به طور كلي ريوليت هاي غيرآلتره كمتر ديده مي شوند.
ـ سنگهاي آذرين خاص
سنگهاي نماازنوع آذرين خاص مي توانند سينيت ها، ديوريت ها، گابروها و سنگهاي خروجي هم ارز آنها يعني تراكيت ها،
آندزيت ها، و بازالت ها و نيز سنگ هاي ديگري نظير نفلين سينيت ها، پريدوتيت ها، پيروكسنيت ها، آمفيبوليت ها و ساير سنگهاي آذرين از اين دست باشند. اين نوع سنگها در صورتي كه كاملاً تازه بوده و دگرسان نشده باشند و ضمناً در مقطع صيقلي، رنگهاي زيبايي نمايان سازند، مي توانند به عنوان سنگهاي تزئيني خاص مطرح باشند.
ج ـ سنگ هاي دگرگوني
مرمريت ها و گنيس ها، دو نوع از سنگهاي دگرگوني هستند كه استعمال آنها به عنوان يك سنگ تزئيني و نما، مناسب مي باشد.
● مرمريت ها (Marmarite)
مرمريت ها به صورت سنگهاي متامورف سفيد، خاكستري و رنگي، با تبلور دوباره، درخشندگي و شفافيت خاصي دارند. اين نوع سنگها كه از متامورفيسم سنگهاي آهكي اوليه حاصله شده اند، بر حسب درجه متامورفيسم و رشد كريستالها، ممكن است سنگهاي تزئيني مختلفي را با نامها و بافتهاي متفاوت ريز و درشت تشكيل دهند.
مرمريت درشت بلور، سفيد يا خاكستري روشن تا كرم اصطلاحاً "سنگ چيني" مي نامند. معادن چيني تنگ حنا(نیريز-استان فارس)، نجف آباد، كريستال و چيني اليگودرز و لاي بيد و گدار سرخ ناحيه موته، از معادن معروف سنگهاي چيني ايران هستند. معدن ده بالاي يزد از معادن معروف مرمريت ريز بلور ايران است، كه درجه كريستاليزاسيون، سفيدي و يكنواختي رنگ از عوامل مرغوبيت اين سنگ به شمار مي روند.
● گنيس ها
گنيس ها نظير گرانيت ها، در صورتي كه داراي رنگهاي ايده آل و عناصر درشت بوده و فاقد آثار التراسيون باشند، به دليل بافت چشمي زيبايي كه در مقاطع صيقلي بعضي از آنها ديده مي شود، مي توانند سنگهاي تزئيني استثنايي را تشكيل دهند.
از بين سنگهاي موجود ، بيشتر از سنگ معدن به عنوان پوشش و نماي داخلي و كف بعضي ساختمانها به ويژه مساجد و اماكن متبركه استفاده مي شد. اما در سالهاي بعد به تدريج علاوه بر سنگ مرمر، استفاده از تراورتن و مرمريت و بالاخره
سنگ هاي آذرين مانند گرانيت و سينيت در نماي خارجي ساختمانها رايج شده است.
كاربرد سنگ در نماي داخلي و خارجي ساختمانهاي گذشته از زيبايي ظاهري، سبب افزايش استحكام و دوام ساختمانها، افزوده شدن عمر ساختمانها و كمك به بهداشت محيط زيست ساكنان ساختمان مي گردد.
بررسي تاريخچه صنعت سنگ ايران حاكي از آن است كه اين صنعت سير تحول بسيار كندي را تجربه كرده، طوري كه برش و سايش سنگ و خدمات مربوطه (بارگيري و تخليه سنگ) تا سال 1345 با استفاده از تكنولوژيهاي ساده به حيات خود ادامه داده است. مهمترين تحول اين دوران، كپي سازي نوعي جرثقيل دروازه اي بود كه بكارگيري و تخليه را ساده تر مي كرد. در همين سال اره تيغه اي 60 كوارتزي خارجي نيز براي اولين بار در كشور نصب شد.
ولي متأسفانه به دلايل متعدد همچنان مصرف مواد آتش زا در اكثر معادن سنگ تزئيني متداول است و اين امر خسارت سنگين و قابل توجهي را به معادن سنگ كشور وارد مي سازد.
مصرف مواد منفجره در استخراج معادن سنگ، علاوه بر خرد شدن سنگ موجب مي گردد كه مقدار سنگ قواره حاصله نيز، شكل منظمي نداشته باشد و در نتيجه يكي از مشكلات وسائل عمده اي كه هميشه بين معدنكاران و مديران كارخانجات سنگبري مطرح بود، ناقواره بودن سنگ هاي تحويلي به دليل نداشتن امكانات فني لازم جهت استخراج مي باشد. در وضعيت ايده آل كه سنگ كاملاً قواره استخراج گردد، بايد از هر تن سنگ 10 متر مربع و در حالت نسبتاً خوب، از هر تن سنگ 8 مترمربع سنگ پلاك حاصل گردد. صورتي كه بنا به اظهار بيشتر صاحبان سنگبريها، با روش استخراج فعلي از هر تن سنگ قواره كه به كارخانجات تحويل مي شود حداكثر 5-3 مترمربع سنگ پلاك حاصل مي شود.. اهميت و نقش سنگهاي تزئيني در برخي كشورها مانند ايتاليا به حدي است كه در آنهاآموزشكده هاي اختصاصي براي آموزش روش هاي استخراج و مسائل مربوط به سنگ ساختماني، تأسيس گرديده و درآمد اين كشورها از محل صدور انواع سنگها و مصنوعات و فراورده هاي جنبي آن بعد از كشاورزي، صنعت و درآمدها ناشي از جذب توريسم، به چندين ميليارد دلار در سال بالغ مي گردد.